Naar facebook pagina SLAH Word Vriend van de SLAH

Poëzijpaad Oranjewâld

Door: Inge van der Ploeg

Dorpskrant De Wâldknyn van december 2021

We hebben in Oranjewoud een route langs kunstwerken en gedichten. Het zijn plekken waar je langs komt, terwijl je onderweg bent naar iets anders. Ze roepen je zachtjes, en als je dan even tijd neemt en dat ene gedicht staat te lezen onderweg, dan brengt het je in een net iets andere toestand. Hebben jullie die ervaring ook?

Sinds 2016 liggen er op diverse plekken langs de paden in It Wâld zwerfkeien met een natuurstenen plaatje erop waar een gedicht in is gelaserd. De letters zijn wit gekleurd. Het is een literaire bijdrage aan de heerlijke wandel- en fietsmogelijkheden die de lanen van Oranjewoud ons bieden. Een ommetje maken, langs zo’n poëzij-steen lopen en dan op een gedicht getrakteerd worden, dat vind ik een kers op de taart.

Zestien verrassingen in 2016
De Stichting Literaire Activiteiten Heerenveen (SLAH) heeft die route met 16 verrassingen destijds gerealiseerd. Het pad werd feestelijk geopend op 10 juni 2016 en mijn redactiegenoten Ingrid en Anneke hebben daar uitgebreid en smakelijk verslag van gedaan in jaargang 6 editie 2 van de Wâldknyn, de dorpskrant van Oranjewoud. Het volkslied De Wâldsang, dat op plek 12 van de poëzieroute is te vinden, werd gezongen en er waren dichters en drankjes aanwezig. Andries Koopmans is mede-initiatiefnemer, oud bestuurslid van SLAH, en nu beheerder van hun website. Ook houdt hij de toestand van het pad in de gaten. Met hem heb ik gesproken en een tochtje langs het Poëzijpaad gemaakt.
SLAH
De literaire stichting SLAH heeft een eigen site; www.slahheerenveen.nl. Bovenaan staan 4 knoppen: één met hun programma van activiteiten zoals lezingen, één met hoe je daarvoor een plek kunt reserveren, één voor hoe je donateur van deze stichting kunt worden. En als vierde één met ons Poëzijpaad, of Poëzieroute zoals ze het noemen. Je kunt er bijvoorbeeld de foto’s van de dichters op vinden, van wie een gedicht op één van de keien staat. Ook staat er een flyer met de route, die je kunt downloaden. In heel Nederland zijn door lokale initiatieven poëzieroutes aangelegd. Ons Poëzijpaad is dus ingebed in een nationaal netwerk. Met hun flyer of hun gidsje in de hand kun je het pad van ruim 10 km lopen, fietsen of zelfs met de paardenkar afleggen. De route voert je langs de 13 gedichten en 4 bestaande kunstwerken. In die gids staan de gedichten én in het Fries én in het Nederlands opgeschreven en iedere dichter wordt kort aan je voorgesteld, net als op de website. Bij ieder gedicht op de steen zelf staat bovendien een QR code. Die geeft ter plekke via je mobieltje toegang tot de extra informatie van de site. Goed verzorgd allemaal.
Op de fiets de paden langs
Op een frisse, zeg maar gure, maandagochtend fietsen Andries Koopmans en ik langs de gedichten in It Wâld. De keistenen liggen in de bermen en tegen de bosrand aan. Ze passen op een natuurlijke manier in het landschap alsof ze er al jaren wonen, en dat is ook zo. Op kniehoogte zitten de plaatjes met het gegraveerde gedicht. Allemaal in het Fries, behalve drie in het Nederlands en één in het Stellingwerfs. Andries maakt, gewapend met water en een sponsje, de plaatjes schoon. We lezen de gedichten en vragen enkele toevallige voorbijgangers of ze ook wel eens onderweg een gedicht lezen. Dat doen die voorbijgangers niet. Een man met hond loopt gewoon zijn ochtendrondje, twee dames praten met elkaar en niet met de stenen, en sommige kennen wel één poëzij-steen maar dat er een hele route is? Nee, dat wisten ze niet. En het gidsje over deze route? Nooit gezien, maar wel een leuk boekje. Tussendoor vertel ik je als lezer meteen waar die leuke bruingrijze boekjes voor 3 euro in Oranjewoud of Heerenveen te koop zijn: bij Hotel Restaurant Tjaarda, Boekhandel Binnert Overdiep, het VVV, Theetuin De Tún en Museum Belvédère. De titel is ‘Poëzijpaad Oranjewâld’. Voorop staat Huize Oranjewoud getekend en achterop de Blêdeklauwer.
Heel wat voeten in de aarde
Op mijn eerste tocht, nog vóór het gesprek met Andries, kon ik de gedichten niet overal gemakkelijk vinden. Ik moest er een antenne voor krijgen, ik had te veel vaart. De geduldig op ons wachtende zwerfkeien hebben heel wat voeten in de aarde gehad: In 2007 was het idee al ontstaan en door Ietsje Terpstra uitgewerkt, er werd sponsorgeld gezocht, er werden geschikte en streek-eigen gedichten verzameld en een mooie route ingericht. Vier bestaande kunstwerken werden er in opgenomen. Er was voor het plaatsen van de keien met de gedichten eerst toestemming nodig van de grondeigenaren (“Alweer een bord? Nee! Nou ja, goed dan.”), de anderhalve meter eromheen moest onderhouden worden en er werd een aansprakelijkheidsverzekering afgesloten. Maar een soort van ‘schoonheidscommissie’ vond het toch niet ‘schoon’ en het plan heeft jaren in de la gelegen. Echter het bestuur bleef enthousiast en de sponsoren bereidwillig. Er kwam een nieuwe kans en de dag brak aan, dat Andries Koopmans de exacte plek aan kon wijzen en de steenhouwer met een kraan de niet te verslepen zo zware poëzij-steen op de bosgrond liet zakken.
Wat betekent een gedicht voor ons?
Een gedicht heeft met taal te maken, met kunst, met klank en ritme, met woorden die iets tegen je zeggen, met een betekenis die soms een beetje verscholen is. Mijn gespreksgenoot vindt een leven zonder poëzie en literatuur te zakelijk en eenzijdig. Voor hem is het vanzelfsprekend, dat het leven ruimer is dan alleen iets zakelijks. Boeken en gedichten lezen maakt het leven leuk, je gevoel kan er ruimer van worden. Het gelezene is een venster naar iets in de wereld. Het gaat ergens over en het doet wat met je. Je zou het ‘innerlijke beweging’ kunnen noemen. Aan al deze formuleringen zie je wel, dat we niet met duidelijke en aardse feiten hebben te maken, maar met de zachte krachten in het leven. Met zachte krachten bedoel ik iets wat niet dwingend is, iets waar ik me vrij mee kan verbinden, iets wat geen eindconclusie behoeft en wat me wel kan raken. Daar kun je een ander deelgenoot van maken en dat levert vaak mooie filosofische gesprekjes op. Het kleurt je dag.
Ergens bij stil staan
Een poëzij-kei, daar moet je letterlijk even bij stil staan om het gedicht te kunnen lezen en tot je te nemen. Wat een geweldige werking heeft dat. De vaart is helemaal opgelost en weg, ik kom tot bedaren en sta oog in oog met kunst, met de woorden van een kunstenaar. Graag wil ik één van de gedichten van het Poëzijpaad aan je voorstellen. Het is nummer 5 in het bruingrijze boekje, gelegen op het verste punt van de route richting Katlijk, bij Liefhebberij De Hooiberg aan de Weversbuurt. Het gedicht is in het Stellingwerfs geschreven.
De Hujbarg
De barg is vol,
  et rieten dak kikt tevreden
    naor zien dikke boek.

De boer harkt,
  muj en hiete van de dag,
    de laeste sprieten bi’j mekeer.

Een vörke rust,
  zien tanen glimmen,
    op zien haandvat dreugt er zwiet.

In de straolen
  van de laete aovondzunne
    glaanst et huj as kostber goold.

….In de veerte
    miemeren koenen
      over een waarme winterstal….
De dichter leeft zich in in de tevreden gevulde hooiberg, in de boer die moe is van het werk, in de hooivork, het glanzende hooi zelf, en in de koeien die er nu al zin in hebben. Dichter Harmen Houtman doet dat steeds in een paar regels en je ziet het meteen voor je. Een fijn gedicht temidden van de landerijen waar het boerenwerk de dienst uitmaakt. Hier geen Oranjewoudse bossen en bomen, maar het platteland eromheen en de finesses van het boerenambacht. Mooi om af te stappen en even de tijd te nemen. Het geeft een opgetild gevoel. Zo vergaat het ons bij alle gedichten onderweg. Dus of je nu de hele route besluit te doen, of je komt toevallig langs een poëzij-kei, ik kan je aanraden om in te houden en een gedicht te lezen. De gekozen dichters zijn bekend en onbekend, oud en jong, en hun gedichten vertellen ons iets. Ze vertellen zachtjes over ons eigen leven.